Lümen (Işık Akısı)
Lümen Latince Luc-men sözcüğünden türetilmiş ve ışık anlamına gelmektedir. Dilimize olduğu gibi aktarılmış ve fiziksel bir tanımla; toplam ışık akısı ya da miktarı olarak kabul edilmiştir. Teknik kullanımlarda birimi “lm” olarak geçmektedir.
Bir önceki konumuzda Kandela’nın belirli bir yöndeki ışık yoğunluğunu temsil ettiğini ifade etmiştik, Lümen ise ışık kaynağından her yönde çıkan toplam ışık miktarıdır.
Bir armatürün merkezde duracak şekilde bir kürenin içine yerleştirildiğini düşünürsek, hem çıkan tüm ışınları kapsarız hem de tüm ışınlar yüzeye dik düşer.
Yukarıdaki resimde yine küremizin merkezinde bir ışık kaynağı var. Işık akısı kürenin iç yüzeyinin alanının tamamına aktarılan güçtür. Kürenin iç yüzeyinin alanının 4πr2 olduğunu biliyoruz. Öyleyse kürenin katı açı değeri 4πr2 / r2 = 4π steradyandır. Işık akısı Φ (fi) simgesiyle gösterilir. Şimdi bu küre için ışık akısıyla ışık şiddeti arasında bir ilişki kurabiliriz.
Φ = I(4π)
Işık akısı, mum ile el fenerini kıyaslayabileceğimiz niceliktir. Yarıçapı 1 m2 olan bir kürenin merkezindeki 1 cd ışık şiddetli bir ışık kaynağının ışık akısı 4π lümendir (12,56 lm).
Işık akısı da sadece kaynağın gücüne bağlıdır, kaynaktan uzaklığa ya da yüzeyin büyüklüğüne bağlı değildir. Kürenin yarıçapını büyütsek de ışık akısı sabit kalır. Işık kaynakları ışık akılarına göre kıyaslanabilir.
Bir armatürün Lümen değeri, özellikle aydınlatma tasarımcılarının ve armatür üreticilerinin tasarımlarında ilgilenmesi gereken bir konudur. Bir armatürün verimliliğini oluşturan temel ögelerden biridir.
Bir armatürün lümen değerinin yüksek olması daha fazla ışık akısı sağlamakla birlikte, bir ortamı daha iyi aydınlatacağı anlamına gelmez, armatürün kaç metreden asılacağı, kaç derecelik lens kullanılacağı, zemin yansıtma katsayıları gibi parametreler, aydınlatılacak ortamdaki ışık seviyesini belirlemektedir. Bu noktada lux tanımı devreye girmekte olup bir sonraki konumuzda anlatılacaktır.
Birçok kaynaktan rahatça ulaşılabileceği üzere konvansiyonel aydınlatmalar ve LED armatürlerin toplam ışık akısı yani lümen değerler şebekeden çektikleri güç (Watt) ile doğru orantılıdır.
- Akkor ampul 15 lm/w
- Floreanlar Lamba 70 lm/w
- Sodyum Buharlı 80 lm/w
- Metal Halide 90 lm/w
- LED ampul 120 lm/w
Bu belirtilen değerler ortalama olarak alınmış olup, kullanılan ampulün watt değeri ile çarpıldığında toplam ışık akısı yani lümen değerini verecektir. Örneğin; 100w’lık akkor ampul 1500 lümen ışık akısına sahipken, aynı lümen değerini 10-12w bir LED ampulle elde edebilirsiniz.
LED Çiplerden imal edilmiş bir armatürün lümen değeri ise çok fazla değişkenden oluşmakta olup “LED Çip Teknolojisi” başlıkta ayrıca ele alınmıştır.
