Etkinlik Faktörü

Etkinlik Faktörü; bir ışık kaynağından çıkan toplam ışık akısının (lm), şebekeden çekilen güce (w) oranı olarak tanımlanmaktadır ve lümen/watt ya da kısaca lm/w ile temsil edilmektedir. Bazı kaynaklarda Işık Verimi olarak da geçmektedir.

Güç başlıklı konumuzda konvansiyonel aydınlatmaların bir asırlık tarihi boyunca çok fazla teknolojik gelişme kaydedemediğini, bu nedenle üretilen ampul ya da armatürlerin lümen değerlerinin stabil kalmasından dolayı, watt arttıkça toplam ışık akısının yani lümen değerinin arttığını belirtmiştik.

LED teknolojisi ile birlikte üretilen ampul ve özellikle LED Çip armatürlerin birçok değişken sonucu lümen değerlerinin değiştiğini, artık bir aydınlatma projesi için armatürlerin watt değerleri yerine proje için gerekli lux değerini sağlayacak lümen değerlerinin göz önünde bulundurduğunu söylemek doğru olacaktır.

Özellikle son yıllarda aydınlatma üreticilerinin ürettikleri LED armatürlerin etkinlik faktörü LDT dosyaları şeklinde veriler olarak dijital ortamda paylaşılmakta ve bilgisayar destekli programlarla hazırlanan aydınlatma projelerine eklenerek en doğru aydınlatma hesapları rahatça yapılabilmektedir.

LED armatürlerin etkinlik faktörleri 2000’li yılların başından itibaren çok hızlı bir ivme göstermiş ve ticari olarak 50lm/w’lardan 200lm/w’lara kadar çıkmıştır. (Üniversiteler ve özel kuruluşlarda yapılan çalışmalarda 250lm/w’lara çıkan LED Çipler mevcut olsa da ticari olarak piyasaya uygun olmadığı için kullanılmamaktadır.)

Bir armatürün etkinlik faktörünün etkisini en çok aydınlatma projesi yapılırken ayırt edebiliriz.

Örneğin; bir eğitim kurumunun sınıfında EN 12464-1 standartları doğrultusunda ortalama 500 lux aydınlatma seviyesi istendiğini ve bu değeri 80lm/w’lık etkinlik faktörüne sahip 40w’lık (toplam ışık akısı 3200lm) bir armatür ile sağlamaya çalıştığımızı, bunu da 20 armatür ile sağladığımızı kabul edelim. Sınıfın 500 lux aydınlık seviyesine ulaşmak için 20 armatür x 3200lm = 64.000 lümen toplam ışık akısı gerekirdi ve bu aydınlatma seviyesini sağlamak için 20 armatür x 40w = 800w/saat’lik bir enerji kullanımı olacaktı.

Eğer etkinlik faktörü 140lm/w olan bir 40w’lık (toplam ışık akısı 5600lm) armatür seçmiş olsaydık, 64.000 lümen toplam ışık akısını 11,4 adet armatür ile sağlamış olurduk. Böylece 11 armatür x 40w = 440w/saat enerji sarf ederdik. Yani saatte 360w enerji verimliliği yakalamış olurduk ki, sınıfın günde 8 saat aydınlatıldığını ve bu eğitim kurumunda 100 sınıf olduğunu düşünürsek ve 30 gün ile çarparsak, aylık enerji verimi insanı şaşırtacak boyutlara ulaşabilir.

2018 yılından itibaren özellikle Avrupa Ülkeleri enerji verimliliği konusunda çok hassas davranmaya başladı ve Eko-Tasarım Yasaları çıkarıldı. Bu taslak doğrultusunda 85lm/w değerinin altında etkinlik faktörüne sahip olan ürünlerin üretiminin ve kullanımının 1 Eylül 2020 itibariyle yasaklanacağı belirtildi. Böylece enerji verimliliği olmayan konvansiyonel ampuller ve lümen değerleri düşük LED ürünlerin piyasadan kaldırılması sağlanacaktır.