Aydınlatma Kontrol Sistemleri
Kitabımızın şuan ki bölümüne kadar aydınlatmanın insan sağlığı ve davranışları üzerindeki etkisi, kaliteli bir aydınlatma armatürün nelerden oluştuğu, aydınlatma kirliliği ve enerji verimliliği konuları detaylı olarak inceledik. Fakat tüm bu sistemler on/off (açma/kapama) aydınlatma sistemleri üzerineydi.
Günümüzde özellikle çok katlı yapılar, plazalar, alışveriş merkezleri, oteller aydınlatmanın yoğun olarak kullanıldığı ve bu nedenle enerji sarfiyatının üst sınırlara çıktığı alanlar haline geldi. Konvansiyonel aydınlatmaların LED armatürlerle değişimi bize kabul edilebilir değerlerde “Enerji Verimliliği” sağladı. Fakat aydınlatma teknolojisi bunun da ötesine geçip “Enerji Tasarrufu”na yönelik çalışmalarla, enerjiyi istediğimiz şekilde kontrol edebilmemizi sağlamaktadır.
Aydınlatmayı, çalışma ve dinlenme saatlerine, dışarıdan gelen gün ışığı miktarına, yapılacak işin niteliğine göre enerji tasarruf amaçlı kontrol edebilmekteyiz. Bunun yanı sıra otel, müze, restoran ya da kafe gibi mekânlarda estetik açıdan farklılıklar yaratmak içinde kontrol edebiliriz.
Aydınlatma kontrolü, kurulum esnasında getirdiği maliyet, doğru uygulama yapılamaması ve bunun sonucunda istenilen verimin alınamaması nedeniyle bugüne kadar tüketiciler tarafından sıcak karşılanmayan bir sistem olmuştur.
Fakat son yıllarda gerek aydınlatma mühendisleri, gerekse üreticileri bu konuda daha bilgili ve donanımlı hale geldi ve nitelikli projeler için aydınlatma kontrol sistemleri uygulanmaya başlandı.
Bunun sonucu olarak, aydınlatma kontrol sistemi ile tasarlanan projeler, enerji tasarrufu uyumlu, mimari ve estetik unsurlarının vurgulandığı, fonksiyonel farklılıklarının algılanabildiği, görsel ve estetik bütünlüğün sağlandığı, içerisinde yaşam ve çalışma faaliyetlerini sürdüren insanların konforunu arttırıcı noktaya geldi.
Tabii, aydınlatma kontrol sistemleri tek bir ofisten komplike binaların aydınlatmasına kadar geniş bir alanda uygulanabilmektedir. Bu nedenle bu sistemlerin içeriği ve çeşitliliği artmakta, projenin ihtiyacı doğrultusunda avantaj sağlayacak sistemin belirlenmesi ön plana çıkmaktadır. En basitinden bir sensör ve anahtar ile yapılabilecek bir kontrol sistemini eğer dokunmatik paneller, fotoseller ve bilgisayar destekli programlara entegre hale getirirseniz, kullanıcı için hem fiyat/performans hem de kullanım zorluğu ortaya çıkarmış olursunuz.
Aydınlatmayı kontrol edebileceğimiz bu sistemler Analog ve Dijital olmak üzere iki gruptan oluşmaktadır.
Analog Kontrol Sistemleri; faz üzerinden dimleme yapmakta ve en basit kontrol sistemi olarak bilinmektedir; 1-10V Dimmer Sistemi ve Triac Dimmer sistemi olarak 2 gruba ayrılır. Burada dimmer kelimesi İngilizce kökenli olup, kısma (aydınlatmada karartma) anlamına gelmektedir.
1-10V Sistemler; Esas itibariyle analog voltaj kontrol sinyali olarak da adlandırabileceğimiz bu sistemlerde, kontrol edilecek elektronik balastın sinyal giriş ucuna DC gerilim verilerek DIM seviye kontrolü sağlanabilir. Kontrol girişine 1V DC gerilim uygulandığında lamba minimum değerde, 10V DC gerilim uygulandığında da lamba maksimum değerde ışık vermektedir.
Triac Sistemler; Faz Dim olarak da bilinir ve yine faz kontrolü ile DIM seviye ayarı yapılır fakat 1-10V sistemlerden farkı DIM ayarını sinüs sinyalini keserek yapmasıdır.
Bu her iki sistemde de en sık karşılaşılan problem maximum dimleme esnasında driverın titreşim ve ses yapmasıdır.
Dijital Kontrol Sistemleri; son yıllarda artan teknolojisi ile armatürlerin açılıp-kapanması (on-off), ışık yoğunluğunun kontrolü (dim), renk kontrolü (RGB), çeşitli aydınlatma senaryolarının uygulanması, harekete ve gün ışığına göre kontrol, armatürden geri bildirim alınması gibi fonksiyonları veri tabanlı bir dijital ara yüzle yapmaktadır.
İhtiyaca göre tek bir aydınlatma armatürünün kontrolünden binanın tüm iç aydınlatmalarının hatta ilave olarak dış cephe aydınlatmasının kontrolüne kadar, bununda ilerisinde farklı binaların aydınlatmalarının birbirine bağlı tekil ya da senkron şekilde kontrolüne kadar yapılabilmektedir.
Ticari olarak KNX, Dali, DMX vb. sistemler çok yaygın olarak kullanılanlardır ve 4 bileşenden oluşan bir sistemi mevcuttur, bunlar;
- Sürücü
- Kontrolör
- Yazılım
- Kullanıcı ara yüzü
- Sensörler
ABD’nin California Eyaleti’nde tam 107 yıldır yanan bir ampul, rekor kitaplarına girdi.
Guinness Rekorlar Kitabı ve “Ripley’s ister inan ister inanma” rehberi, söz konusu ampulun rekorunu kayıtlara geçirdiler. Los Angeles Times gazetesi, ampulün, Livermore’daki bir İtfaiye Müdürlüğü’ne 1901’de takıldığını yazdı. “Ripley Entertainment” Şirketi yetkilisi Edward Meyer, “Bu kırılgan ampul, üreticisi olan firmadan daha çok yaşadı. Onu oraya takanlardan, hakkında yazı yazanlardan ve bekçisi olanlardan bile daha fazla hayatta kaldı” dedi.
