Acil Aydınlatma Sistemleri

Kanada’daki Colombus Otel, 12 Aralık 1942 yılında bir kundakçı tarafından ateşe verildi. Yangınla birlikte otelin güç santrali devre dışı kaldı ve karanlıkta kalan insanlar panikle ne yapacaklarını bilemeyerek çıkışı bulmaya çalıştırlar. Yangın, 5 dakika içinde 99 kişinin ölümü ve 100’den fazla kişinin ağır yaralanması ile son buldu. Bu otelde “Acil Aydınlatma Sistemi” yoktu!

Maalesef tarihte özellikle yakın tarihimizde binlerce insanın hayatını kaybettiği bu tür felaketler yaşanmış ve yaşanmaktadır.

Uzmanların değerlendirmesine göre eğer otelde acil aydınlatma sistemi olsaydı, bir kişi bile yaralanmadan bu yangın söndürülebilirdi.

1950’li yıllardan itibaren Dünya’da sanayileşmenin artması, kentleşme ve metropol şehirlerin oluşmasına neden olmuştur. Milyonlarca insanın aynı bölgede çalışma ve yaşamlarını sürdürebilmesi içinde özellikle 1980’lerden sonra çok katlı binalar, plazalar, alışveriş merkezleri, oteller ön plana çıkmış ve bu karmaşık yapılarda binlerce insan aynı anda bulunmak zorunda kalmıştır.

Bu nedenledir ki yangın, deprem, terör olayları, sabotaj gibi nedenlerden ötürü genel aydınlatmada oluşabilecek bir soruna karşın “Acil Aydınlatma Sistemi” kavramı ortaya çıkmıştır. Gelişmiş ülkeler bu konuda çalışmalar yapıp belli standartları oluşturmuş ve uygulamaya başlamıştır. Ülkemizde bu konudaki ilk ciddi çalışma 1999 depremi ile olmuştur. 2002 yılında ise bu çalışmalar “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” olarak düzenlenmiş ve yayınlanmıştır.

Kısaca Acil Aydınlatma Sistemi, binalarda aydınlatma sistemi devre dışı kaldığında, derhal devreye girerek yeterli düzeyde aydınlatma sağlayan ikincil bir aydınlatma sistemidir.

 

 

Acil Aydınlatma Sistemi kendi içinde 2 gruba ayrılmaktadır.

Yedek Amaçlı Aydınlatma; Normal aydınlatma kesintisinden önceki mevcut durumun ve çalışmaların devamı için öngörülen acil aydınlatma türüdür. Bu aydınlatma türü acil durum kaçış senaryolarına dâhil değildir.

Acil Kaçış Aydınlatması; Acil durumun oluştuğu anlarda bir binayı veya alanı terk etmekte olan veya terk etmeden önce potansiyel olarak tehlikeli bir işlemi bitirmeye çalışan insanların emniyeti için gerekli aydınlatma sağlayan aydınlatma sistemidir. Bu aydınlatma türünün 3 çeşidi bulunur.

Kaçış Yolu Aydınlatması; Acil bir durumda, kaçış yollarını aydınlatarak ilgili alanın güvenli bir şekilde boşalması amacıyla insanların binadan güvenli bir şekilde tahliye edilmesini sağlayan acil aydınlatma türüdür.

Açık Alan Aydınlatması; Acil bir durumda, tanımlanmış olan kaçış yollarına ulaşılmasını sağlayan, 60m²’den büyük bölgeler veya toplanma bölgeleri için öngörülen aydınlatmadır. Diğer bir adı da anti-panik aydınlatmadır.

Tehlikeli Alan Aydınlatması; Acil bir durumda, tehlikeli bir işlem veya durumun oluşabileceği yerlerde bulunan kimselerin güvenliği için yapılan ve bazı sistemler için kullanıcılarına uygun devreden çıkarma işlemleri için olanak tanıyan aydınlatmadır.

Acil Kaçış Aydınlatması, insanların binadan sendelemeden, tökezlemeden, engellere takılmadan, yerlere düşmeden, yaralanmadan, ezilmeden, izdihama girmeden ve paniğe kapılmadan hızlı ve emniyetli bir şekilde tahliye edilmesini sağlar, riskli alanlarda oluşabilecek kazaları önler, yangın alarm ve söndürme cihazları ile ilk yardım donanımına kolay erişilmesini sağlar.

Acil Aydınlatma Sistemlerini incelersek karşımıza iki bileşen çıkmaktadır. Bunlar;

• Acil Aydınlatma Armatürleri
• Acil Yönlendirme İşaretleri

Standart aydınlatma armatürlerinde şebekeden gelen enerji bir driver üzerinden armatüre aktarılır ve bu sayede aydınlatma sağlanır. Acil Aydınlatma Armatürleri ise çalışma prensibi olarak Acil Durum Kiti + Pil + Driver’dan oluşur.

Burada şebekeden gelen enerji Acil Durum Kiti tarafından alınır ve driver’a aktarılır ve sistem bu şekilde çalışır. Şebekeden gelen gerilimde kesinti olduğunda ise Acil Durum Kiti enerjiyi Pil’den alıp driver’a iletir.

Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürerek bünyesinde depolayan cihazlara “Pil” denir. Bu sistemde kullanılan piller (bataryalar) ticari olarak 1 saat ya da 3 saatlik olarak üretilmekte ve Ni-Cd (Nikel Kadmiyum) veya Ni-Mh (Nikel Metal Hidrit) hammaddeli olmaktadırlar. İçerdikleri kadmiyum oranları, kapasiteleri, şarj deşarj süreleri gibi etkenlere göre tasarımlarda tercih edilirler.

Acil Aydınlatma Armatürlerinde en önemli kriter pillerin çalışma sistemidir. Üretim kalitesine bağlı olarak bir pil için ay ya da yıl ömrü vermek yanlış olur. Pilin bir şarj (doldurma) ve bir deşarj (boşaltma) işlemine çevrim denilmektedir ve pillerin ömürleri çevrim olarak belirlenir.

 

 

 

 

 

Ticari olarak üretilen iyi kalitede pillerin ortalama çevrim değeri 500 – 1500 arasındadır. Piller her bir çevrim sonucu fiziksel ve kimyasal etkilerden dolayı enerji kapasitesini bir miktar kaybeder. İlk baştaki enerji kapasitesinin %60’lara düştüğü değer ise pilin ömrünü tamamladığı anlamına gelmektedir.

Eğer pillerin testleri armatür üreticisi tarafından doğru kriterlerde yapılmazsa zamanla boşalma ve bir daha dolum yapılamama durumuyla karşılaşılabilir.

Ayrıca ilk montajdan sonra pillerin tamamen şarj olması için armatür en az 48 saat kesintisiz olarak çalıştırılmalıdır. Özellikle şantiye durumundaki tesislerde sık sık elektrik kesintisinden dolayı piller ömrünü çok çabuk tüketmektedir.

Yönetmelikle birlikte aşağıdaki binalarda Acil Aydınlatma Armatürleri kullanılması zorunlu olmuştur;

• Hastaneler ve huzur evlerinde
• Eğitim amaçlı binalarda
• Kullanıcı yükü 200’den fazla olan bütün binalarda
• Zemin seviyesinin altında 50 veya daha fazla kullanıcısı olan binalarda
• Penceresiz binalarda
• Otel, motel ve yatakhanelerde
• Yüksek tehlikeli yerlerde
• Yüksek binalarda

Acil Aydınlatma Armatürlerinin uygulanması ile ilgili standartlar TS EN 50172 olarak yayınlanmıştır.

Bu standartlara göre; Kaçış Yolu Aydınlatma seviyesi en az 1 Lux, Geniş Alan Aydınlatma seviyesi en az 0,5 Lux ve Tehlikeli Alan Aydınlatma seviyesi en az normal aydınlatma seviyesinin %10’u kadar olmalıdır.

Bu noktada belirtmek gerekir ki çoğu tüketici, acil bir durumda devreye giren acil aydınlatma armatürünün aynı ışık seviyesini sağlayacağını düşünmektedir. Gerçekte ise elektrik kesintisi esnasında acil aydınlatma armatürü çok düşük seviyede ışık şiddeti sağlamaktadır. Bunun sebebi ise içindeki pilin yaklaşık 1 saat boyunca aydınlatma sağlamak zorunda olmasıdır.

Bu konuda bir örnekleme yapacak olursak; 20 adet 40w’lık LED panelin olduğu bir ortamda, ortalama 300 Lux ışık şiddeti sağlanmış olsun. Bu 20 armatürün hesaplamalar neticesinde yaklaşık 5’inde acil aydınlatma sistemi bulunur ve elektrik kesintisi esnasında bu 5 armatür 40w gücünde ışık şiddeti değil, yaklaşık 1-2w güç aralığında ışık şiddeti verir.

Acil Aydınlatma Armatürleri’nin bina içinde uygulama noktaları ise;

• Tüm yangın söndürme ve yangın alarm cihazları civarında
• Tüm ilkyardım noktalarının yakınında
• Her basamağı aydınlatmak üzere merdivenlerde
• Emniyet ekipmanlarının bulunduğu yerlerde
• Dışarı çıkış noktalarında
• Zemin seviyesinin değiştiği yerlerde
• Yürüyen merdivenlerde
• Tüm koridor kesişim noktalarında
• Yüksek risk oluşturan hareketli makine veya kimyevi madde bulunan atölye ve laboratuvarlarda

Acil Yönlendirme İşaretleri ise; alanlar ve binalarda hızlı ve emniyetli tahliye sağlamak için kullanılmaktadır.

Yönlendirme işaretinin boyutu, rengi, konumu ve iyi görünebilmesi çok önemlidir. Avrupa standartları, yeşil fon üzerine beyaz bir çizim gösteren piktogramların kullanılmasını önermektedir.

Genel olarak kendinden aydınlatmalı (içeriden aydınlatmalı) versiyonu kullanılsa da aydınlatma özelliği olmayan acil yönlendirme işaretleri (dışarıdan aydınlatmalı) da bulunmaktadır. Aydınlatma özelliği bünyesinde bulunmayan acil yönlendirme işaretleri, genellikle acil aydınlatma armatürleri ile yakın konumlanacak şekilde uygulanır.

Kaçış yollarını gösteren işaretlerin her taraftan görülebilmesi gerekmektedir. Bu amaçla TS EN 1838 standardında uygun azami görüş uzaklığı piktogram yüksekliğine bağlı olarak tanımlanmıştır.

d = s x h

d: Azami görüş uzaklığı

h: Piktogramın yüksekliği

s= 100; dışarıdan aydınlatılan işaretler için

s= 200; içeriden aydınlatılan işaretler için

Örneğin, 20 metre uzunluğundaki bir koridorun sonundaki, içeriden aydınlatılan tipteki acil durum yönlendirme işareti için işaret (piktogram) yüksekliği en az 10 cm, dışarıdan aydınlatılan tipteki işaret için en az 20 cm olmalıdır.

 

Minimum aydınlatma şiddeti = 2 cd/m² olmak zorundadır ve kaçış yollarında yönlendirme işaretleri dışında, kaçış yönü ile ilgili tereddüt ve karışıklık yaratabilecek hiçbir ışıklı işaret veya nesne bulunmaması gerekir.

TS EN 1838 standardı tüm gerekli bilgileri içermekte olup, uygulama alanları ise;

• Acil durum anında kullanılacak tüm çıkış kapılarında
• Yön değiştirilen tüm noktalarda
• Koridor boyunca

Hem Acil Aydınlatma Armatürleri hem de Acil Yönlendirme İşaretleri ihtiva ettikleri pilin zamanla deşarj olma ya da enerjisini kaybetme riskine karşı genellikle test amaçlı üzerlerinde buton sistemi bulundururlar. Bu sayede uzun süre elektrik kesintisi olmadığında devreye girmemiş olsalar bile acil bir durumda çalışıp çalışmayacaklarını belli periyotlarla test edebilirsiniz. Daha gelişmiş sistem ise kendi kendini otomatik test eden üretimlerin olması, bu sayede sistem kendi kendini belli periyotlarla test edip bir sorun olduğunda bilgi verebilir.

 

 

 

Işığı önüne al yürü, gölgen arkandan ister gelsin, ister gelmesin…

                                                                 Arif Nihat Asya